Wij juichen dat allemaal toe en blazen soms een bescheiden deuntje mee. Een paar jaar geleden presenteerden we bij de provincie het idee voor een zakelijke talentenjacht onder de titel ‘Vliegende starters’. Dat voorstel verdween in de koelkast: de provincie zette destijds liever in op ‘majeure projecten’. De regionale ontwikkelingsmaatschappij LIOF heeft nu een vergelijkbaar initiatief genomen om haar 35-jarig jubileum kracht bij te zetten. Onder de titel ‘LIOF yeah!’ vond vrijdagmiddag in Venlo de finale plaats. Juryvoorzitter Willem Vermeend roemde niet alleen de kennis en de kunde van de business cases maar ook de kassa-paragrafen: er moet immers welvaart worden gecreëerd. Vlot gepresenteerd door Leon Verdonschot trokken bedrijfspitches voorbij in allerlei sectoren: e-business (online shoppen ‘mét gevoel’, online video-CV’s), zorgtechnologie (slimme sensoren voor incontinentie en slaaphouding), duurzaamheid (een waterbesparende kraanknop) en entertainment (een campingpakket voor festivalgangers).

De tien winnaars krijgen van LIOF een startersportemonnee met €35.000 plus van sponsorende bedrijven een boodschappenkarretje boordevol basale bedrijfsbenodigdheden zoals een huisstijl (allicht), laptop, bankrekening, bureaumeubilair en smartphone.

Mocht dit allemaal niet genoeg blijken, dan heeft LIOF nog een ijzer in het vuur. Directeur Jérôme Verhagen vindt dat “wie (zoals Limburg) de jeugd niet heeft, die moet haar maar gaan halen.” En zo gaan overheden en bedrijven binnenkort hand-in-hand op zoek naar de beste bollebozen. Om ze naar Limburg te lokken met financiële prikkels, een serviceloket en een inspirerende Expat Guide for the Maastricht Region. Alleen de provincie moet nog definitief door de bocht. Ik hoop van ganser harte dat dat gebeurt. Limburg zou ermee bewijzen allerminst haar poorten te willen sluiten, maar juist actief op zoek te zijn naar vers talent van buiten dit vermeende ‘Wilders-land’. Grr.

Een klein aanloopje. De corporate identity van Europa is broos. Binnenkort wordt ons ‘oude continent’ zelfs voorbijgeraasd door Zuid-Amerika! Een gevolg van gebrek aan lef. Bij het minste of geringste vechten de bestuurders voor hun eigen landsbelang. Maar geeft het instituut Europa vanuit de Brusselse burelen wel een inspirerend voorbeeld? Laten we for argument’s sake stellen dat je een geografische eenheid dichterbij brengt met een vrolijke vlag, het mooiste geld en instituten die ons overtuigen.

Neem nu de vlag van Europa: een volledig rationeel ontwerp. Zoals auto’s tegenwoordig door windtunnels worden ontworpen, zo is dit samengesteld door een technisch-tekenaar (Arsène Heitz uit Straatsburg). Zijn voorstel is doorwrocht, maar beweegt niemand tot tranen. 12 is een perfect getal: we kennen het van de dozijnen, de klok, de maanden, de sterrenbeelden, de notenleer, tot aan Jezus’ tafelgenoten op de Olijfberg (vanavond alweer 2010 jaar terug). Ook de vijfhoekige ster en cirkelvorm staan voor volmaakte gelijkheid. Goud is de liturgische feestkleur en donkerblauw de kleur van de autoriteit. Je kunt je geen buil vallen aan die vlag.

Nee, dan de Europese vlag van Rem Koolhaas: hoera! Moderniteit, veelkleurigheid, wisselende reacties!

Of neem de Europese bankbiljetten. Ook perfect windtunnelontwerp. Ze tonen op zichzelf een mooie traditie: Europese architectuur uit verschillende periodes. Want onze gebouwde omgeving onderscheidt ons enorm van Afrika, Amerika, Australië en Azië. Maar we zien alleen nepgebouwen! Geen Acropolis, geen Alhambra, geen Sint-Pieter… Men wilde niet dat het ene land zich benadeeld zou voelen ten opzichte van het andere. Hoe kun je nu iets over die prachttraditie overbrengen zonder voorbeelden?

Was de burgemeester van Parijs bang dat de concurrenten van Gustav Eiffel zich benadeeld zouden voelen? Of die van Bilbao dat de overburen het Guggenheim Museum van Frank Gehry te opvallend zouden vinden? Toon lef. Het mooiste honderdje kwam van onze eigen Jaap Drupsteen!

En dan nu dat Europese logo voor biologische landbouwproducten. Het werd na een voorselectie gekozen door 63% van ruim 205.000 stemmers. Maar wat moeten we met deze obligate mix van eco-blaadjes en Europese sterren? Was dit echt het beste van 3.400 inzendingen? Waar is de heilige overtuiging om dit product kiezen, zodat de euroconsument kan bijdragen aan een duurzamere landbouw? Waarom geen CO₂-neutrale ossenkar met ploegscharen? Of een karikaturaal geïllustreerde Al Gore? Of desnoods een groen ijsbeertje Knut?

Verhalen. Geen sprookjes. Vorige week werden tientallen ‘communicatieprofessionals’ in Wittem omringd door tienduizenden verhalen. We waren met het Communicatienetwerk Limburg te gast in de monumentale kloosterbibliotheek (‘Een stukje beleving, meneer!’). Niet om een kaarsje te ontsteken voor de beschermheilige van de Eerlijkheid en ook niet om de aanwezige verhalen aan elkaar voor te lezen. Maar om te leren over verhalen. Hoe dat moet. Verhalen vertellen. Of, zoals dat nu heet, ‘storytelling’. Wat leerden Annet Scheringa en Suzanne Tesselaar van het Storytelling Center ons? Dat ‘verhalen vertellen’ begint met ‘verhalen luisteren’. Alleen als je de kracht van reeds bestaande verhalen herkent, kun je daarmee een spannend en overtuigend (nieuw) verhaal componeren. Zoals de humor op straat ligt, zweven sterke stories al rond. Maar wie vangt ze?

We oefenden met de materie en vroegen elkaar naar de bijzonderste werkervaring van de voorbije week. Een interim manager verbaasde zich over een trage reorganisatie, een ambtenaar grimlachte om de luchtfietserij van zijn collega’s en ikzelf mopperde op een ontrouwe klant. Een beetje nogal-wiedes-anekdotes dus. Totdat iemand vertelde over de massale ontslagronde bij een grote multinational. Deze communicatieadviseur moest van het verre hoofdkantoor daarover communiceren met de mensen ter plekke. Het verre hoofdkantoor was benieuwd naar de geluiden uit de win-gewesten. De adviseur liet de directeur in het lokale bedrijfsblad vertellen hoe moeilijk het was om tientallen goede mensen te ontslaan. De tranen biggelden over de wangen van de leider. En wat bleek? Het verre hoofdkantoor pikte juist dit rafelige geluid over de sanering op, uit de wereldwijde stroom succesverhalen. Boodschap: het snoeien is moeilijk maar noodzakelijk. Die rafeligheid maakt dit tot een mooie communicatiecase. Dit maakt voelbaar wat ver weg lijkt. Dit verbindt mensen aan beleid. Dit maakt dat mensen je geloven.

Wie de verhalen van Balkenende en Bos beluistert, weet wat hen binnenkort te wachten staat: hun Pinocchio-neuzen worden publiekelijk afgezaagd. Omdat ze jokken. Zij vinden niet de toekomst van Nederland, maar die van henzelf het belangrijkst. Wie durft dat rafelige verhaal te componeren? De koningin? Hoera! Hoera! Hoera!

Neem nou dit ‘Zero rupee’-biljet waarmee 5th Pillar in India de corruptie te lijf gaat. Als een ambtenaar je om steekpenningen vraagt, breng je hem met dit biljet in grote verlegenheid. Je maakt voor alle omstanders zichtbaar dat hij de corruptie in stand houdt. En jij niet. Het biljet heeft in twee jaar al geleid tot tientallen arrestaties en berispingen. Indiërs kunnen het in al hun landstalen downloaden.

Je kunt je talent ook gebruiken om bewustzijn te creëren. Dat kan leiden tot bijzondere evenementen. Zoals bureau KesselsKramer dat tijdens het WK voetbal van 2002 een wedstrijd organiseerde tussen de twee laagst geklasseerde landen. De film The Other Final is een aangrijpend bewijs voor het feit dat sport alleen verbroedert als er geen zware commerciële belangen op het spel staan. (Nummer 202, Bhutan, versloeg nummer 203, Montserrat, overigens met 4-0. Hun ranking klopte dus.)

En afgelopen zaterdag vonden op de zevende verjaardag van PechaKucha Nights (PKN’s *) meer dan 130 PKN’s plaats. De creatieve presentatiekrachten werden gebundeld om de aandacht nog eens te vestigen op Haïti. En zo ging er een heuse WAVE over de wereld: vanuit Tokio verplaatste die zich via Skype westwaarts. In elke stad hield de WAVE 10 minuten halt voor een livestream-uitzending van één presentatie.

Helaas lukte het niet om op tijd in te bellen bij PechaKucha Maastricht. Anders had de hele wereld kunnen genieten van de hilarische Anti-Panda Propaganda van bioloog Lemke Kraan. Met de miljoenen die nu aan de reuzenpanda worden uitgegeven kunnen we volgens haar veel nuttiger dingen doen voor een ‘betere wereld’. Voor zo’n missie kun je moeilijk geld inzamelen. Maar dankzij Lemkes presentatietalent trekt haar boodschap nu wel de hele wereld over.

* In 2003 organiseerde Klein Dytham architecture (KDa) in Tokio de eerste PechaKucha Night. Zij bedachten het concept dat nu in bijna 300 steden wordt toegepast: wie een origineel idee heeft, presenteert dat met 20 dia’s van 20 seconden. Na 6 minuten en 40 seconden springt de volgende spreker op het podium. Zo zie je op een avond 12 kakelverse concepten aan je voorbij trekken. In Maastricht kwamen al 1.200 mensen naar de vijf avonden en bekeken meer dan 16.000 mensen de filmpjes.

Maar het kan ook nog anders uitpakken. Want de voorstellen blijven binnenstromen. Het lijkt alweer een eeuwigheid geleden dat we met PechaKucha Maastricht op de planken stonden. Toch is het nog maar drie maanden geleden. Op zaterdag 20 februari is het weer zo ver. Met Pierre Buijs, Jean-Paul Toonen en (hoera!) nieuwkomers Sueli Brodin en Nathalie Dirks brengen we meteen na carnaval ‘Maastricht#5’. Een zeer bewuste keuze: de leeg-gefeeste hoofden moeten zo snel mogelijk weer volstromen met nieuwe ideeën. Collective reload!

Het belangrijkste doel van PechaKucha Maastricht is om de verborgen parels van de regio te onthullen. Vorig jaar zagen in AINSI zo’n duizend bezoekers de meest uiteenlopende concepten in hoog tempo aan zich voorbijtrekken: 50 puntige presentaties met 20 beelden die steeds 20 seconden in beeld zijn. Het waren vier spannende avonden die je ‘in glorious video’ (woorden van PechaKucha-oprichter Mark Dytham) kunt herbeleven op de website. Een goed idee laat zich in weinig tijd vertellen, zo weten ze wereldwijd inmiddels in 276 steden.

De ideeënrijkdom van de ‘Maastricht Region’ wordt langzaam maar zeker steeds zichtbaarder. Ervaar het zelf. Nieuwe dingen bedenken en uitvoeren is fantastisch. Morgen kan je eerste dag zijn.

In het dashboardkastje wordt mijn iPod-elite geselecteerd en feilloos de boxen ingestuurd. Na alle sentimentele retro van de eindejaarslijsten is het een verademing om weer in deze eeuw terug te zijn. Ik vind dit een prachttijd. West-Vlaamse dialect-rappers, indiefolk met Kaukasische roots en piepjonge Engelse soul-diva’s zijn niet alleen acceptabel maar ook hoogst adorabel.

In het Bonnefantenmuseum zien we de rock-elite door de ogen van Elizabeth Peyton. Haar portretten zijn net geschilderde snapshots. Kleurrijk van setting, trefzeker van lijn en schijnbaar achteloos van kadrering. We zijn er met onze zoon van 13. Zelfs hij – die Kurt, Liam of Patti niet kent – komt ogen tekort. Een cultuur-chroniqueur als Peyton zou ieder land zich wensen.

In de huiskamer kiezen we voor de huisvrouwen-elite van ‘Annie M.G.‘ In de eerste aflevering zien we een glimp van klasse. Het quasi-lichtvoetige multi-talent van onze nationale knuffelschrijfster is verbeeld in een kaleidoscopische mix van heden, verleden, fantasie, Polygoon en musical. Na twintig jaar krijgt ‘The Singing Detective’ eindelijk een Nederlandse variant.

In kunstcentrum Kumulus ligt een boekje van de bestuurlijke elite. Zware ware woorden: ‘Cultuurparticipatie reikt burgers belangrijke competenties aan zoals interpretatievermogen, zeggingskracht, creativiteit en lef’. ‘Kennismaken, leren en doen. De trits van cultuurparticipatie.’ En: ‘Maastricht steekt extra energie in cultuurparticipatie.’ Wie is er het eerst in 2018?

In essentie heeft wethouder Jean Jacobs groot gelijk: cultuur is van de hele stad. Dus met een radicale keuze voor cultuur wordt een stad merkbaar alerter en komt ze in beweging. Breng cultuur dus op straat, zet het online, toeter het rond en maak het gratis. Want dat is ook deze eeuw: de eindwinnaar is niet de bezitter van kennis, maar degene die de toegang verschaft.

Klinkt dat ouderwets-solidair? So what! Dit Peyton-portret van Al Gore heet niet voor niets ‘Democrats are more beautiful’:

Tsja, toegepaste kunst, wat is dat eigenlijk? Aeneas, Pietà en Zauberflöte zijn allemaal geschapen ten nutte van anderen. Toegepaste kunst dus? En daarom minder tijdloos? Ach, wat maakt het uit? Deze week genoot ik van toegepaste kunst: creatief talent dat opbloeit ten gunste van ‘een ander’.

Als eerste genoot ik van de Maastrichtse fotograaf Kim Zwarts. Voor implementatiebureau PDM rondde hij een bijzonder project af. Geïnspireerd door hun nieuwe bedrijfsvisie vond hij een manier om Industrial excellence te verbeelden (PDM maakt complexe industrieën efficiënter en effectiever). Zwarts zonderde zich af op uitgestrekte productielocaties en zocht er de ‘geest van de plek’. Daarnaast portretteerde hij mensen die deze complexe installaties weten te beheersen – in een stijl die verwijst naar Richard Avedon. Zwarts’ indringende mens-/machine-portretten illustreren nu de verslagen van PDM-projecten in de staal-, farma- en voedingsindustrie.

Diezelfde zoektocht naar de ‘geest van de plek’ herkende ik op de overzichtsexpositie van interieurontwerper Maurice Mentjens in Centre Céramique.

In 2005, 2006 en 2007 won Mentjens een Dutch Design Award en nu is zijn werk zichtbaar in boek en stadsgalerij. Enthousiast werd hij toegezongen door Frame-hoofdredacteur Robert Thiemann, gedeputeerde Odile Wolfs en honderden genodigden. Maar eerder werd zijn talent erkend door zijn opdrachtgevers. En dat zijn niet alleen hippe winkels, maar ook multinationals en conferentieoorden. Zij spoorden hem aan om grenzen te verleggen. En daar werden ook zij zelf beter van. Want goede kunst heeft altijd nut.

Overal geldt het Olympische credo “Citius, altius, fortius” (sneller, hoger, sterker). En ja, ook ondernemers en ontwerpers willen zichzelf ontwikkelen. Zichzelf verbeteren, nieuwe hoogtes verkennen, door barrières heen gaan.

Ontwerpbureaus kunnen dan doen door de lat hoger te leggen of door voor meer opdrachtgevers te gaan werken. Verdiepen (een nieuw lettertype, een widget in plaats van een kerstkaart of pinhole fotografie in een kerstgeschenk)? Of verbreden (nu ook een accountantskantoor, tandenborstelfabriek of C2C-uitvaartonderneming)?

Sommigen zoeken verbreding, houden daartoe de Aanbestedingskalender nauwlettend in de gaten en geven gas op elke kans op een nieuwe klant. Niet geschoten, altijd mis. Anderen kiezen er voor om hun ‘overtollige’ energie en creativiteit te investeren in de verdieping van hun werk. Kort door de bocht: ze winnen liever een prijs met werk voor een betrokken klant dan een pitch van een onbekende organisatie. Gedeelde vreugd is dubbele vreugd: een prijs win je samen, een pitch win je alleen.

Gisteren zagen wij een treffend bewijs van de tweede strategie. Zuiderlicht won een Red Dot Design Award voor de nieuwe huisstijl van Theater aan het Vrijthof. Die huisstijl hebben we ontwikkeld op ons eigen initiatief. Omdat we het Theater een warm hart toedragen, zeker in zijn rol als duvelstoejager van het project “Maastricht Culturele Hoofdstad 2018″.

Dat cadeautje boordevol energie en kwaliteit werd niet alleen gehonoreerd met een internationale prijs, maar ook met een cadeau van de klant (een gedicht van Wiel Kusters). Tijdens de overhandiging van dat gedicht ontstond het idee om de prijsuitreiking samen te vieren. Op initiatief van het Theater zijn we gisteren met het personeel van beide bedrijven samen op cultuurtocht gegaan door de Euregio. ‘s Ochtends bezochten we het werelderfgoed van de schitterend herontwikkelde kolenmijn Zollverein in Essen (ooit de grootste van Duitsland).

’s Middags wandelden we door het kunstlandschap op Musee Insel Hombroich.

In de week na Sinterklaas bleek de zak nog boordevol surprises te zitten: de adviseur leerde de dromen van de dansprogrammeur kennen; de kaartjesverkoper sprak met de ontwerper over de beschikbare ruimte op een strook papier; en de web developer vergaapte zich aan het technisch vernuft van de toneelmeester. De komende jaren zal de communicatie van het Theater verder aan kracht en betekenis gaan winnen. Wis en drie! Geen gedoe met facturen en moeilijk-moeilijk-meerwerk, maar wel wederzijdse cadeautjes.

Voortaan weet ik het zeker: liever een prijs dan een pitch!

In zijn nieuwe boek ‘Holofaust’ schrijft Govert Derix: “We wisten namelijk al hoe laat het is. Eén voor twaalf. Of nog later. En toch deden we niets.”

Zo. Die zit. Terwijl we denken dat we op open innovatie-campussen relevante ideeën bedenken, moeten we eigenlijk als een haas aan de bak om de wereld te redden. Want de klokt tikt onverbiddelijk door. Gelukkig is Derix niet zonder hoop, want: “Niets is zo beloftevol als een waarachtige creatieve klasse die de koers van onze planeet over een compleet andere boeg gooit.” In zijn slotverhaal zet hij de deur daartoe open voor ‘verticale’ inspiratie (lees ook Jean-Paul Toonens ‘Pact met de Duivel’).

Je kent vast wel het gevoel dat een verhaal je tegelijk optimistisch en pessimistisch stemt. Omdat het je doet geloven in een Mooie Toekomst maar ook doet beseffen dat de Rauwe Werkelijkheid daar nog zo ver van verwijderd is. Holofaust bundelt zulke verhalen. Op vergelijkbare wijze werd ik onlangs geraakt door Gosse Boxhoorn, voorheen directeur ‘nieuwe energie’ bij Shell en oprichter van het succesvolle Solland Solar. Boxhoorn investeert nu in de silicium-fabriek TSM die binnenkort van start gaat in Sittard-Geleen. Hij confronteerde onze LWV-studieclub Maastricht II met enkele doodsimpele feiten:

• De wereldvraag naar energie zal deze eeuw verdrievoudigen
• De zon levert jaarlijks 10.000 maal de huidige wereldvraag naar energie
• De zon is van niemand (en houdt ons onafhankelijk van Poetin en ondemocratische sjeiks)
• De zon raakt de komende duizenden jaren niet uitgeput
• Zonne-energie is over 10 jaar even duur als stroom van het lichtnet

Het is dus simpel: we ontkomen er niet aan om onvoorwaardelijk in te zetten op zonne-energie. Toch is er een probleem: Den Haag ontwikkelt op dit terrein geen beleid, laat staan projecten. Limburg doet dat al wel een tijdje. In het ‘nieuwe energie‘-cluster van Parkstad wemelt het van de initiatieven. Helaas lijken die onder te sneeuwen door recent politiek partijgekissebis.

Dat vraagt dus om een heldhaftig initiatief van Derix’ ‘waarachtige creatieve klasse’. In mijn Holofaust-fantasie loopt kunstenaar Michel Huisman voorop. Naar zijn ontwerp verandert in Heerlen de verpauperde stationsomgeving in een spectaculair nieuw stadsdeel, het Maankwartier:

Heerlen ontleent terecht veel hernieuwde trots aan dat Maankwartier. Maar het blijven stenen. Die geven geen energie. Daarom schaart zich een techneut achter de kunstenaar. De techneut zorgt er voor dat het Maankwartier het eerste stationsgebied is dat volledig functioneert op zonne-energie. Met dank aan de filosoof voor zijn beslissende scheut verticale inspiratie. En is die dan afkomstig van de zon of van de maan?

Is dit nou relevant voor communicatiemensen? Zeker en vast. In ‘Alles over leestekens’ schreef tekstadviseur P.J. van der Horst in 1997: “We gebruiken een uitroepteken in de volgende gevallen:

1. Na een uitroep: Au! Help!
2. Om nadruk te leggen: Ik heb het toch gezegd!
3. Midden in de zin, om nadruk, verbazing of ironie uit te drukken: Hij had alles (!) verspeeld.”

Van der Horst waarschuwde met vooruitziende blik: “Wees in zakelijke teksten zuinig met uitroeptekens. […] ze geven in het algemeen een emotionele toestand van de schrijver weer die beter op een andere manier geuit kan worden. […] Ze maken de boodschap niet duidelijker.”

Om dat laatste is het mij natuurlijk te doen: boodschappen mogen niet verloren gaan. Ons motto is dan ook ‘eerst richten, dan schieten’. Voordat we een concept ontwikkelen, verkleinen we eerst het zoekgebied. Dat lijkt degelijk en saai. Wil een creatief niet het liefst carte blanche? Neen, onze klanten schakelen ons in omdat ze een doel hebben. En daarom concentreren wij ons eerst op de boodschap. We stellen ons een tijdje op als een ‘kritische vriend’. Dan vragen we bijvoorbeeld: “Stel dat uw organisatie er niet was: wat dan?” Dat is geen dure vorm van tijd rekken maar bespaart veel misverstanden en dus ook geld. Zo voorkom je dat opdrachtgevers zeggen dat je ‘de plank helemaal misslaat’.

Die situatie verandert drastisch als je onmiddellijk en bijna ‘in het wild’ moet gaan creëren. In zo’n onzekere situatie ga je gemakshalve oneigenlijke belangstelling wekken. En daartoe kunnen creatieven graaien in een rijk gevulde trucendoos vol generieke grappen (Pearle) en coole gadgets (Heineken):

Helaas slagen die trucs niet altijd en blijft het vaak bij een halfslachtige greep naar losse grafische elementen. Om hierop toe te zien rukt hier bij tijd en wijle de Uitroeptekenpolitie uit. Die treedt rücksichtlos op tegen ieder zwaktebod en stuurt alle overbodige sterren, vaandels, neonkleuren, schaduwtjes, kadertjes, verloopjes, CHOCOLADELETTERS en uitroeptekens (!) terug naar de ontwerptafel. Want zulke trucs duiden er op dat er niet tot de kern is doorgedrongen. De doelgroep is doof noch blind. Die heeft geen uitroepteken nodig om je te kunnen zien of horen.

Die oude typemachine was dus zo slecht nog niet. Daarop zat helemaal geen uitroepteken. Om dat teken te plaatsen moest je nog moeite doen: eerst een ‘ en daarna een . Nu is dat te makkelijk: SHIFT-1! Zo kan het uitroepteken willoos worden misbruikt. En dat gebeurt dus ook. Hulp! Politie!