Krimpkramp of niet, een bruisende metropool is onze Euregio nog niet. Terwijl deze alleen toekomst heeft als hechte groep van vitale steden. In Zuidstad of Eutropolis ontwikkelen talenten en ondernemers zich met slimme ideeën, cultuur, natuur, met elkaar verbonden door perfect OV. Op weg daarheen is er goed nieuws. ©-mill in Heerlen is het beste bedrijventerrein van het land, Boels, DSM en Rieu vieren wereldwijd triomfen en Magisch Maastricht trok weer honderdduizenden bezoekers. Maar is dat wel genoeg? Bovendien, er is ook slecht nieuws. Al vinden sommigen het geen ramp dat de top van Vodafone en Vesteda vertrok. En halen anderen hun schouders op nu de snelle trein naar Brussel is geschrapt. En zijn er die zich liever verheugen op de Jupiler-league (MVV-Fortuna) dan op de Europa-league (FC Limburg-Manchester United). Goed nieuws, slecht nieuws, het lijkt ons koud te laten.

Met zulke onverschilligheid bouw je niet aan de toekomst. Pas wanneer je uitstraalt dat je het verschil wilt maken, inspireer je mensen. Dit jaar hebben we een unieke kans om de regio te ontdoen van die onverschilligheid. Maastricht en negen steden uit de Euregio zijn kandidaat om in 2018 Europese Culturele Hoofdstad te worden. Met het verdrag van 1992 werd Maastricht een symbool voor Europa. Op dit knooppunt van drie landen leven 4 miljoen mensen met één gezamenlijke geschiedenis. De titel Culturele Hoofdstad verschaft werk, versterkt ons internationale imago, creëert nieuwe samenwerkingen en zorgt voor een betere infrastructuur. Juist nu willen Maastricht & Friends het statement maken dat cultuur de ontbrekende schakel is voor één daadkrachtig Europa. Een jaar Culturele Hoofdstad kun je vergelijken met de Olympische Spelen: 8 miljoen bezoekers besteden in een jaar €400 miljoen. Deze kans mogen we niet laten liggen.

Maar ook dat vooruitzicht lijkt nog weinig mensen warm te maken. Dat vinden wij jammer. “Never waste a good crisis,” aldus Nobelprijs-econoom Milton Friedman. Hij zei ook: “Only a crisis produces real change until the politically impossible becomes politically inevitable.” Dat geldt ook voor onze leiders. Een leider die roept “Doe eens normaal, man!” inspireert ons niet. Freek de Jonge adviseerde Rutte en Wilders terecht: “Doe eens bijzonder, man!” Gouverneur Theo Bovens pakte de bal op in zijn nieuwjaarsrede: “De toekomst van een betere provincie zit in het actieve burgerschap van de inwoners. Onze Calimero-houding en ons misplaatst chauvinisme moeten we inruilen voor trots.” Bovens ziet veel kansen voor Limburg om zich te profileren met grote evenementen. Goede timing: in oktober wordt het bidbook Culturele Hoofdstad ingeleverd. Voor de jury is de actieve bijdrage van burgers cruciaal. Schouders zijn er niet om op te halen, maar om ergens onder te zetten. Misschien ben jij onbewust wel één van onze 40.000 vaandeldragers. Laat je anders eens updaten bij het Cultureel Frühschoppen in Centre Céramique.

Of moet Bovens eerst een “good crisis” forceren om ons in beweging te krijgen?

Een tijdje terug blogden we over de Limburgse Lente. We schreven dat je Grote Toekomstplannen makkelijker in je hart sluit als je die bekijkt vanuit het perspectief van kinderen. Maastricht Culturele Hoofdstad 2018 en Brainport 2020 komen een stuk dichterbij als je je voorstelt wat je kroost tegen die tijd gaat doen. Ons stukje kreeg behoorlijk wat bijval van ondernemers en bestuurders. Sommigen riepen ons op om het thema uit te diepen en het onderwerp laat ons sindsdien niet meer los. (We zoeken nog wel een nieuw motto sinds een ex-gedeputeerde vertelde dat “Limburgse Lente” in 1999 al de titel was van haar verkiezingsprogramma.)

Zondag moest ik weer aan ons betoog denken toen ik met mijn zoon en twee andere dudes van 14 ondergedompeld raakte op Breakfest 2011. 4.000 bezoekers genoten daar onder de laatste warme zonnestralen van een bijzonder bont cultuurpalet. Misschien heeft initiatiefnemer Jan Smeets zijn Breakfest ooit bedacht als Puber Pinkpop. Maar je zou het inmiddels beter Lowlands Light kunnen noemen. Er waren wel vijf muziekpodia met in totaal dik dertig bandjes: snoeiharde electro, stuiterende hiphop, sympathieke singer-songwriter, schorre death metal en swingende fanfarepop, het was er allemaal. Er werd acrobatisch gesport op bmx’en, skateboards en inline skates. Je kon je creatieve zelf kwijt in een dozijn workshops: van ‘vette petten’ tot ‘customize je sneakers’. Kunstbende Limburg rolde de rode loper uit voor de winnaars van vorig jaar. Er waren exposities, demonstraties en zelfs een opzwepende breakdance battle.

Ik hoorde er veel Vlaams en Duits. Nogal wat Euregioburen waren gekomen met een gratis beschikbaar gestelde bus. Wat zich op het Megaland-terrein in Landgraaf volstrekt natuurlijk mengde aan stijlen, smaken en sociale klasses zag er veelbelovend uit. Sportschool-tattoos en oude hippies. Nerds en emo’s. Kids en ouders. Ze voelden zich er allemaal thuis. Je zou het bijna een ‘zwerm’ noemen. Veel ouders op wie het woord cultuur (buiten het festivalhek) werkt als de spreekwoordelijke rode lap, gingen ongemerkt op in een spontane en ontspannen cultuurmanifestatie. Aan de hand van hun kinderen. En dáárom was het zo goed om te zien dat Breakfest is omarmd door bureau VIA2018. Langs deze weg wordt Maastricht Culturele Hoofdstad 2018 een project van ons allemaal.

© Sascha Teschner

Twee weken vrij, hartje winter. Longen en hoofd weer volzuigen na de felle eindejaarssprint waardoor we vaak pas om 17 uur aan de dag begonnen. Maar nu was er alle tijd voor nieuwe energiebronnen en het herontdekken van oude bronnen. Bij De Tribune kocht ik in een impuls Spiegel van de wereld van de Britse schilder Julian Bell (2008). En dat boek beschrijft de geschiedenis van de kunst zó meeslepend dat ik daarna meteen nog drie kunstboeken ben gaan kopen. Bell concludeert: kunstenaars maken iets wat je dwingt om er intens naar te kijken en jezelf de vraag te stellen ‘wat neem ik waar en wat doet dat met me?’ Deze ‘Bell-definitie’ heb ik eens getoetst aan de praktijk.

Zo maakte ik kennis met de Belgische kunstenaar Francis Alÿs. Kris-kras door het Bonnefantenmuseum hangt zijn video-installatie ‘Choques’ uit 2005. De wandelende Alÿs struikelt over een straathond en legde die scene vanuit negen standpunten vast. Deze obsessieve perspectiefwissel dwingt je tot de vraag ‘zie ik wel steeds hetzelfde en wat betekent dat?’ ‘Choques’ moet je fysiek ondergaan (het kan nog tot 27 maart), maar YouTube biedt je een goede appetizer.

De volgende toets was bij Wiel Arets in Schunck*. Spectaculaire gebouwen (‘strong buildings’), een altaar vol piepschuimschetsen, tot in de puntjes verzorgde case studies en bevlogen videoportretten van George Vogelaar. Hopelijk wordt deze grote kleine man binnenkort creatief directeur van ‘Zürich aan de Maas’, zijn eigen Zuidstad. Maar is hij nou architect of politiek visionair? Ik weet het nog niet. Zijn veelomvattende werkt dwingt je op de knieën. Maar zag ik veel te weinig! Om 17 uur werden we het Glaspaleis uitgewerkt. Ik ga terug, vóór 13 februari. Ook Arets doorstaat de Bell-toets dus met glans.

Ook mijn oren toetsten mee. In 1980 wilde het er bij brugklasgenoten maar niet in dat ik naar de Beatles luisterde. De Rode, de Blauwe en later vooral de Witte. Deze week liet ik me ontvoeren door de Zwarte box met alles (klik gerust: mooie video!) opnieuw geremasterd. 223 nummers uit amper zeven jaar bewijzen hoe tieneridolen zich in een razend tempo ontwikkelden tot doorslaggevende kunstenaars. Nu blijken niet alleen hun ontsporende orkesten en achterstevoren gedraaide tekstflarden baanbrekend. Ook zonder studio-trips maakten zij juweeltjes die nog steeds tintelfris klinken. En dat dat tot intensief luisteren leidt, kunnen mijn kinderen beamen!

Nieuwe adem. Inspiratie. Herbronnen. Het lijken clichés omdat we er vaak mee worden doodgegooid. Toch werkt het. De achteruitkijkspiegel geeft weer alle reden voor optimisme: we zijn tot zó veel moois in staat. Ik wil in 2011 indringende waarnemingen oproepen zoals Bell die bedoelt. Met visuele communicatie die de intense aandacht voor onze klanten opeist. De geschiedenis bewijst dat het kan.

Dat alles maakt goud enorm begeerlijk. Mensen gaan ervoor tot het uiterste en zwepen zichzelf op tot ongekende hoogten. Het pak van schaatser Eric Heiden is daar een mooi voorbeeld van. Tijdens de Olympische Spelen van 1980 kwam hij bij al zijn vijf races aan de start in een gouden skin suit. Wat een lef! Hoger kon hij de lat niet leggen: met zilver zou hij falen. Maar Heiden won alle afstanden. (Heel anders verging het bokser Arnold “Ik ga voor goud” Vanderlyde. Hij was de eerste donkere BN’er met een Limburgs accent maar ook onze eerste landgenoot die driemaal achter elkaar Olympisch brons won). Goud is soms zelfs zó begeerlijk dat het ons op het foute pad brengt. Zonder oliegoud geen huwelijk van een stokoude geilneef met playmate Anna Nicole Smith, zonder Olympisch goud geen dopinglegende Ben Johnson en zonder goudrovers geen Fort Knox.

Goud verbindt klasse met eeuwigheid. Precies wat veel bedrijven willen uitstralen. Je zou dan ook verwachten dat goud een grote rol speelt in corporate design en branding. In de Verenigde Staten deinst men niet terug voor een flinke scheut edelmetaal (McDonald’s noemt zijn logo zelfs de Golden Arches). In Nederland zijn we spaarzaam met goud: niet alles mag blinken. We komen het dus wel tegen in exclusief drukwerk, op verpakkingen van luxe artikelen en in het aap-eet-banaan logo van Golden Tulip. Maar we zien geen goud in de merkidentiteit van onze grote bedrijven.

Vinden wij goud te duur, teveel winnaarsbravoure, te patserig, te katholiek? Of is communicatiegoud in onze ogen klatergoud? “Al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding.”

Bij gelegenheid van de 50^e Zijlijn.

Steden zuchten onder koopstress.
Pc’s crashen van de dichtstress.
Schuurtjes dampen van surprisestress.
Vul gewoon een sok met X-mas!

Maar nu cultuur raakt uit de gratie
en er geen geld is voor creatie,
blijkt Sint een bron van innovatie.

Onze held slaat dus zijn slag.
5 december wordt een vrije dag
waarop men slechts creëren mag.

“Resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst.” De cover your ass-dooddoener van de financiële wereld. Maar wist je dat juist het tegendeel waar is? Met twee handen in het vuur zeg ik je: resultaten uit het verleden bieden de beste garantie voor de toekomst. Die financiële ‘dienstverleners’ kijken maximaal 10 jaar terug en vooruit. Maar als je verder uitzoomt dan één gretige graaigeneratie, dan kom je tot heel andere conclusies.

Met de LWV was ik twee dagen te gast bij de Benedictijner monniken van klooster Slangenburg in de Achterhoek. Professor Wil Derkse toonde ons het verband tussen het Benedictijner gedachtengoed en duurzaam ondernemerschap. Daarbij wees hij ons op verbluffende resultaten uit het verleden. Benedictijner kloosters bestaan gemiddeld 500 jaar. Dit langdurige succes is het resultaat van geduld en traagheid. Aandacht en toewijding leidden eeuwenlang tot individuele ontplooiing en succes. Terwijl aandeelhouders in 2010 hun bedrijven juist aan de lopende band opsplitsen omdat kleintjes sneller kunnen groeien. Wil je je bedrijf langdurig laten groeien? Laat dan het tempo zakken.

Benedictus beschreef de taak van de leider (abt) en diens key performance indicators in de 6e eeuw in “De regel van Benedictus”. Die tekst vindt nu zijn weg naar hippe management speak. Benedictus is Happinez-for-managers: “De abt moet veeleer dienen dan heersen.” Natuurlijk vertoont zijn taal wat sleetse plekken, maar door de oogharen waan je je bij de Baak-cursus ‘bezielend leiderschap’. Stille kracht, verbindend coachen, innerlijke inspiratie. Het staat er allemaal in.

Onmisbaar in het Benedictijnse ritme van acht uur mediteren, acht uur werken en acht uur rusten is de lectio divina. Dat is het uiterst minutieus lezen van een tekst. Monnikenwerk. Wij kauwden een uur op hoofdstuk 64. Probeer het zelf en ontdek dat je uit 86 woorden meer wijsheid put dan uit een cursus snellezen.

“Omzichtig en bezonnen geeft de abt opdrachten en […] altijd moet hij met onderscheiding en met mate te werk gaan en denken aan de gematigdheid van de heilige Jacob, die zeide: “Als ik mijn kudde nog langer vermoei met lopen, zullen allen nog binnen de dag sterven”. Laat hij deze en andere voorbeelden van gematigdheid, die de moeder der deugden is, ter harte nemen en alles met zoveel maatgevoel regelen, dat er voor de sterken nog iets te verlangen blijft, en de zwakken niet worden afgeschrikt.”

Eutropolis – © Maurer United Architects

Zo’n grenzeloos idee verdient een eigen evenement. Dus trapte Marc vrijdag zelf af op TEDx Eutropolis. Dáár en op andere plekken bracht ik het Eutropolis-concept vorige week regelmatig ter sprake. In verschillende settings, met wisselende resultaten. Nu eens projectmatig, dan weer strategisch. Maar hoe eenvoudig Maurers ontwerp ook is, beleidsmensen maken er toch hogere wiskunde van. Wil Maastricht in 2018 Europa’s Culturele Hoofdstad worden, dan moet het nú Eutropolitanen recruteren: betrokken burgers die graag nadenken over hun toekomst en die van hun kinderen.

Artistiek leider Guido Wevers weet dat. Essentieel in zijn plannen is het zichtbaar maken van het cultuuraanbod in de drietalige Eutropolis. Voor Wevers omvat dat niet alleen high culture maar ook verwondering over het alledaagse. Op ‘expeditie’ bij je buren laat je je verrassen door de bonte mix van verschillen en overeenkomsten.

Waarom zouden we wachten met zo’n expeditie? Een Euregionale cultuurpas is met elf bestuurders misschien nog ver weg, maar via de openbare weg zijn onze cultuurburen perfect bereikbaar. Voor onze duurzame expeditie laten we de auto staan en pakken we de fiets. Zaterdag probeerde ik een Tour d’Eutropolis uit. Via Vaals naar Aken, via Henri-Chapelle naar Luik en via Moelingen terug naar 043.

Wat maak je mee in vier uur? Een paradoxale potpourri. Conventies en contrasten. Koffie en koek betaal je met één munt, je bestelt ze in drie talen. Niet de mensen verschillen, maar hun voortbrengselen. Zwart zijn ze op het streetdance-festival bij de Dom, maar ook in het ruige streetlife van Outre-Meuse. De gevels in Aken vormen een Midden-Europees ogend kleurenpalet, terwijl je je in het leisteengrijze Luik in het centrum van Parijs waant. Soms verandert juist niet het beeld, maar de geur. Tussen Aken en Luik rijd je over een heuvelrug tussen weelderige valleien. Groene Ardennen links, groen Land van Herve rechts. Maar waar de Lütticher Strasse overgaat in de Chaussée Charlemagne, ruik je geen gebakken aardappels, spek en uien meer. Je ruikt veertig kilometer lang frieten. Hoe zouden onze zinnen geprikkeld worden op weg van Heerlen naar Eupen, Hasselt en Sittard-Geleen?

Officieel wonen er een kleine 100.000 Duitstalige Belgen in de ‘Oostkantons’ rond Eupen en Malmédy. Nederlanders komen er graag om te genieten van de Ardennen. Of om te langlaufen in de sneeuw van de Hoge Venen. Ze komen er zó graag dat je je bestelling in het café op Baraque Michel in het Nederlands kunt doen. Kom daar maar eens om in Brussel.

Duitstalige Polen zijn er ook. In de streek rond Wroclaw wonen er ruim een miljoen. Deze week sprak ik de eigenaar van een uitzendbureau dat veel met ze werkt. Ze hebben een Duits paspoort of het recht om een Duits paspoort aan te vragen. Voor de Belastingdienst zijn het Duitsers, die het uitzendbureau gewoon in dienst kan nemen. Dat leidde trouwens tot een uniek beeld op zijn website:

Maar goed. Stings lichtvoetige lofzang op ‘legal aliens’ is ook een oproep om grenzen te doorbreken. Om te beginnen moeten we in Limburg het taalonderwijs een definitieve oppepper geven. In onze regio buitelen de internationale call centers over elkaar heen omdat hier zoveel ‘native speakers’ van verschillende talen wonen. Een majeure kans, zou een politicus zeggen. Voortaan verplicht vier talen op de basisschool. En je stage loop je in België of Duitsland. Over twintig jaar wonen hier niet alleen Duitstalige Belgen, maar ook Engelstalige Nederlanders, Franstalige Duitsers en Nederlandstalige Aziaten en Latino’s. Want, zoals we vorige week al constateerden: wie de talentvolle jeugd zelf niet heeft, moet haar maar gaan halen.

Maar voorlopig is het meest grensdoorbrekende op deze snikhete vrijdagmiddag in juli, dat er één miljoen Duitstalige Belgen hartstochtelijk supporter zijn van Oranje.

Zonder dat we ons er van bewust zijn, bepalen de wetten van de Gestalt-psychologen veel van onze visuele perceptie. We zien niet wat we zien. Meestal zien we meer dan er is: meer orde, meer gelijkenis, meer hiërarchie. Dat geeft ons kennelijk rust. Onze waarneming laat zich dus graag om de tuin leiden, en overigens niet alleen volgens de Gestalt-wetten. Grafisch ontwerpen is óók slim gebruik maken van talloos veel illusies. Denk maar aan de onmogelijke figuren van M.C. Escher. Wie een visueel verhaal te vertellen heeft, houdt er maar beter rekening mee. De mens wil nu eenmaal altijd méér!

Maar gisteravond werden in de Maastrichtse St. Janskerk de rollen omgedraaid. Daar werden we juist aangespoord om onszelf klein te maken en ‘slechts’ een onderdeel te worden van een groter geheel. Hoe dat zo? Museum aan het Vrijthof presenteerde zijn plannen voor een even ingrijpende als fraaie uitbreiding en herinrichting. Die levert meer ruimte op voor de Maastrichtse geschiedenis vanaf de 16e eeuw tot nu. Maar het museum heeft nog een miljoen tekort voordat komende winter de schop in de grond gaat.

Daarom ontwikkelden wij samen met het museum en Koninklijke Mosa een unieke actie. Iedereen krijgt eenmalig de kans om zijn betrokkenheid te tonen bij de nieuwe culturele huiskamer van Maastricht. Via de aankoop van een hoogstpersoonlijke Mosa-tegel. Als het museum begin 2012 weer open gaat, zullen de tegels deel uitmaken van de centrale vloer van het museum. In de tegels wordt – voor eeuwig – een naam en/of een korte boodschap gegraveerd. De tegels kosten €175 per stuk. Er zijn er maar 2012. Dus wie nog zoekt naar een origineel en tijdloos cadeau slaat als de wiedeweerga zijn slag op de website van Museum aan het Vrijthof.

Wij worden voor deze gelegenheid graag een stukje vloer van 22 x 22 centimer. Op onze tegel lees je straks: “Zo gezegd, zo gedaan.”

De vraag is: hoe diep wortelen deze tribale gevoelens? Hoe duurzaam is de band met iemand die in dezelfde auto rijdt? Stel, je Eend bezwijkt definitief, kun je dan straffeloos lid worden van de R4-club? Ik vroeg me dat af toen ik in een abri dit stuitend-opportunistische tribale denken zag:

Natuurlijk. Nederlandse consumenten schijnen van Oranje te houden, zeker in tijden van WK’s voetbal. Twee weken geleden zag ik al de eerste volledig versierde straat. Maar dit slaat alles. In België is Jupiler al tientallen jaren de Nationale Fan van de Rode Duivels. Maar die doen dit jaar niet mee aan het WK. “Dan maar Oranje.” Kan dit zomaar? Wat vinden Belgen hier van?

Jupiler positioneert zich als het bier voor de stoere gewone man: ‘Mannen weten waarom’ en ‘Les hommes savent pourquoi’. Vijftien jaar geleden heb ik voor de brouwerij (toen nog Interbrew) bekeken of Jupiler een unieke plek op de Nederlandse markt kon claimen. We bedachten een TV-campagne rond een trio broeders in het kwaad. Vrienden voor het leven die elkaar steunen door dik en dun, maar elkaar ook voortdurend in de maling nemen. Zoals in de toen populaire buddy-movies met Bruce Willis of Mel Gibson. De brouwer durfde dit niet aan en koos voor groei door distributie (een jaar later sprong Amstel in het gat met de succesvolle Vrienden-campagne). Maar zo’n ironische ‘stoere gewone mannen’-aanpak voor Jupiler zou helemaal niet geloofwaardig geweest zijn. Stoere gewone mannen zijn namelijk authentiek en loyaal. Jupiler allerminst. Dat springt – Flup! Flup! – van de ene ploeg over naar de andere. Money talks.

Wie helpt mij voor dit WK aan dit prachtshirt?