Officieel wonen er een kleine 100.000 Duitstalige Belgen in de ‘Oostkantons’ rond Eupen en Malmédy. Nederlanders komen er graag om te genieten van de Ardennen. Of om te langlaufen in de sneeuw van de Hoge Venen. Ze komen er zó graag dat je je bestelling in het café op Baraque Michel in het Nederlands kunt doen. Kom daar maar eens om in Brussel.

Duitstalige Polen zijn er ook. In de streek rond Wroclaw wonen er ruim een miljoen. Deze week sprak ik de eigenaar van een uitzendbureau dat veel met ze werkt. Ze hebben een Duits paspoort of het recht om een Duits paspoort aan te vragen. Voor de Belastingdienst zijn het Duitsers, die het uitzendbureau gewoon in dienst kan nemen. Dat leidde trouwens tot een uniek beeld op zijn website:

Maar goed. Stings lichtvoetige lofzang op ‘legal aliens’ is ook een oproep om grenzen te doorbreken. Om te beginnen moeten we in Limburg het taalonderwijs een definitieve oppepper geven. In onze regio buitelen de internationale call centers over elkaar heen omdat hier zoveel ‘native speakers’ van verschillende talen wonen. Een majeure kans, zou een politicus zeggen. Voortaan verplicht vier talen op de basisschool. En je stage loop je in België of Duitsland. Over twintig jaar wonen hier niet alleen Duitstalige Belgen, maar ook Engelstalige Nederlanders, Franstalige Duitsers en Nederlandstalige Aziaten en Latino’s. Want, zoals we vorige week al constateerden: wie de talentvolle jeugd zelf niet heeft, moet haar maar gaan halen.

Maar voorlopig is het meest grensdoorbrekende op deze snikhete vrijdagmiddag in juli, dat er één miljoen Duitstalige Belgen hartstochtelijk supporter zijn van Oranje.

Wij juichen dat allemaal toe en blazen soms een bescheiden deuntje mee. Een paar jaar geleden presenteerden we bij de provincie het idee voor een zakelijke talentenjacht onder de titel ‘Vliegende starters’. Dat voorstel verdween in de koelkast: de provincie zette destijds liever in op ‘majeure projecten’. De regionale ontwikkelingsmaatschappij LIOF heeft nu een vergelijkbaar initiatief genomen om haar 35-jarig jubileum kracht bij te zetten. Onder de titel ‘LIOF yeah!’ vond vrijdagmiddag in Venlo de finale plaats. Juryvoorzitter Willem Vermeend roemde niet alleen de kennis en de kunde van de business cases maar ook de kassa-paragrafen: er moet immers welvaart worden gecreëerd. Vlot gepresenteerd door Leon Verdonschot trokken bedrijfspitches voorbij in allerlei sectoren: e-business (online shoppen ‘mét gevoel’, online video-CV’s), zorgtechnologie (slimme sensoren voor incontinentie en slaaphouding), duurzaamheid (een waterbesparende kraanknop) en entertainment (een campingpakket voor festivalgangers).

De tien winnaars krijgen van LIOF een startersportemonnee met €35.000 plus van sponsorende bedrijven een boodschappenkarretje boordevol basale bedrijfsbenodigdheden zoals een huisstijl (allicht), laptop, bankrekening, bureaumeubilair en smartphone.

Mocht dit allemaal niet genoeg blijken, dan heeft LIOF nog een ijzer in het vuur. Directeur Jérôme Verhagen vindt dat “wie (zoals Limburg) de jeugd niet heeft, die moet haar maar gaan halen.” En zo gaan overheden en bedrijven binnenkort hand-in-hand op zoek naar de beste bollebozen. Om ze naar Limburg te lokken met financiële prikkels, een serviceloket en een inspirerende Expat Guide for the Maastricht Region. Alleen de provincie moet nog definitief door de bocht. Ik hoop van ganser harte dat dat gebeurt. Limburg zou ermee bewijzen allerminst haar poorten te willen sluiten, maar juist actief op zoek te zijn naar vers talent van buiten dit vermeende ‘Wilders-land’. Grr.

Zoals iedere fietszondag begon deze ochtend met een blik op de Buienradar. Niet-zo-sterke-maar-eenzame fietsers stippelen hun route uit met rugwind op de terugweg. Eerst het zuur, dan het zoet. Meestal leidt dat tot een tocht naar het zuidwesten, zelden naar het noordoosten. Want daar vandaan komt haast nooit wind. Maar wat bleek op zondag 2 mei? IN HEEL NEDERLAND stond een oost-noordoostenbries. Behalve in Maastricht. Daar woei het uit zuid-zuidwest:

Op de fiets dacht ik na over die 180˚ afwijkende windrichting. Wat betekende dat? Een nieuwe, frisse wind? Of juist een gure? Toch zeker geen natte? In elk geval niet dat Limburgers met alle winden meewaaien – wat boze tongen weleens beweren. Misschien stond deze zuidwester symbool voor de eeuwige tegenwind die men hier soms – jeremiërend – ervaart.

Opeens wist ik het. De tabel klopt niet. Maastricht hoort namelijk nog steeds NIET BIJ NEDERLAND. Toen generaal Dibbets de stad in 1831 in de strijd met het ‘Zuiden’ voor Nederland behield, werd hem dat ter plaatse niet in dank afgenomen. Dibbets werd zelfs de zondebok voor anti-Hollandse gevoelens. (Op zondag, na de mis, urineerde Maastricht lange tijd demonstratief over zijn graf. Pas 175 jaar later is hij door Leers geëerd met een heuse gedenksteen.) Nog steeds hoor je wel eens (m)opperen ‘wij zijn eigenlijk Belgen’.

Dat laatste betwijfel ik. Wel denk ik dat die 180˚ afwijkende wind staat voor de nieuwe oriëntatie in Maastricht. Je positie bepaal je niet door jezelf met anderen te vergelijken, maar door zelf keuzes te maken. Alleen vanuit de Randstad ligt Limburg ‘marginaal’ in Nederland. Vanuit Europese centra als Brussel en Roergebied ben je sneller in Maastricht dan vanuit Den Haag. Ik dacht terug aan de zomer van 2005. Met Jeroen Rossen werkte ik nachtenlang aan de Versnellingsagenda. Tegelijk deed ik een imago-onderzoek bij 20 smaakmakers (van nestvlieders zoals Gerlach Cerfontaine en Loek Hermans, via importbazen als Peter Elverding en Leks Verzijlbergh tot succescaptains Camille Oostwegel en Huub Smeets). De conclusie was: met DSM en Maastricht als ‘parels van het merk’ moest de regio een ‘gepassioneerde ruk naar Europa’ maken. Met levendige campussen zou Zuid-Limburg zich tonen als open, actieve, zelfbewuste optelsom van initiatieven. Als ‘proeftuin van Europa’.

De wind waait hier dus uit een andere hoek. Is dat geen prikkelend thema voor 2018?

Neem nou dit ‘Zero rupee’-biljet waarmee 5th Pillar in India de corruptie te lijf gaat. Als een ambtenaar je om steekpenningen vraagt, breng je hem met dit biljet in grote verlegenheid. Je maakt voor alle omstanders zichtbaar dat hij de corruptie in stand houdt. En jij niet. Het biljet heeft in twee jaar al geleid tot tientallen arrestaties en berispingen. Indiërs kunnen het in al hun landstalen downloaden.

Je kunt je talent ook gebruiken om bewustzijn te creëren. Dat kan leiden tot bijzondere evenementen. Zoals bureau KesselsKramer dat tijdens het WK voetbal van 2002 een wedstrijd organiseerde tussen de twee laagst geklasseerde landen. De film The Other Final is een aangrijpend bewijs voor het feit dat sport alleen verbroedert als er geen zware commerciële belangen op het spel staan. (Nummer 202, Bhutan, versloeg nummer 203, Montserrat, overigens met 4-0. Hun ranking klopte dus.)

En afgelopen zaterdag vonden op de zevende verjaardag van PechaKucha Nights (PKN’s *) meer dan 130 PKN’s plaats. De creatieve presentatiekrachten werden gebundeld om de aandacht nog eens te vestigen op Haïti. En zo ging er een heuse WAVE over de wereld: vanuit Tokio verplaatste die zich via Skype westwaarts. In elke stad hield de WAVE 10 minuten halt voor een livestream-uitzending van één presentatie.

Helaas lukte het niet om op tijd in te bellen bij PechaKucha Maastricht. Anders had de hele wereld kunnen genieten van de hilarische Anti-Panda Propaganda van bioloog Lemke Kraan. Met de miljoenen die nu aan de reuzenpanda worden uitgegeven kunnen we volgens haar veel nuttiger dingen doen voor een ‘betere wereld’. Voor zo’n missie kun je moeilijk geld inzamelen. Maar dankzij Lemkes presentatietalent trekt haar boodschap nu wel de hele wereld over.

* In 2003 organiseerde Klein Dytham architecture (KDa) in Tokio de eerste PechaKucha Night. Zij bedachten het concept dat nu in bijna 300 steden wordt toegepast: wie een origineel idee heeft, presenteert dat met 20 dia’s van 20 seconden. Na 6 minuten en 40 seconden springt de volgende spreker op het podium. Zo zie je op een avond 12 kakelverse concepten aan je voorbij trekken. In Maastricht kwamen al 1.200 mensen naar de vijf avonden en bekeken meer dan 16.000 mensen de filmpjes.

Maar het kan ook nog anders uitpakken. Want de voorstellen blijven binnenstromen. Het lijkt alweer een eeuwigheid geleden dat we met PechaKucha Maastricht op de planken stonden. Toch is het nog maar drie maanden geleden. Op zaterdag 20 februari is het weer zo ver. Met Pierre Buijs, Jean-Paul Toonen en (hoera!) nieuwkomers Sueli Brodin en Nathalie Dirks brengen we meteen na carnaval ‘Maastricht#5’. Een zeer bewuste keuze: de leeg-gefeeste hoofden moeten zo snel mogelijk weer volstromen met nieuwe ideeën. Collective reload!

Het belangrijkste doel van PechaKucha Maastricht is om de verborgen parels van de regio te onthullen. Vorig jaar zagen in AINSI zo’n duizend bezoekers de meest uiteenlopende concepten in hoog tempo aan zich voorbijtrekken: 50 puntige presentaties met 20 beelden die steeds 20 seconden in beeld zijn. Het waren vier spannende avonden die je ‘in glorious video’ (woorden van PechaKucha-oprichter Mark Dytham) kunt herbeleven op de website. Een goed idee laat zich in weinig tijd vertellen, zo weten ze wereldwijd inmiddels in 276 steden.

De ideeënrijkdom van de ‘Maastricht Region’ wordt langzaam maar zeker steeds zichtbaarder. Ervaar het zelf. Nieuwe dingen bedenken en uitvoeren is fantastisch. Morgen kan je eerste dag zijn.

In het dashboardkastje wordt mijn iPod-elite geselecteerd en feilloos de boxen ingestuurd. Na alle sentimentele retro van de eindejaarslijsten is het een verademing om weer in deze eeuw terug te zijn. Ik vind dit een prachttijd. West-Vlaamse dialect-rappers, indiefolk met Kaukasische roots en piepjonge Engelse soul-diva’s zijn niet alleen acceptabel maar ook hoogst adorabel.

In het Bonnefantenmuseum zien we de rock-elite door de ogen van Elizabeth Peyton. Haar portretten zijn net geschilderde snapshots. Kleurrijk van setting, trefzeker van lijn en schijnbaar achteloos van kadrering. We zijn er met onze zoon van 13. Zelfs hij – die Kurt, Liam of Patti niet kent – komt ogen tekort. Een cultuur-chroniqueur als Peyton zou ieder land zich wensen.

In de huiskamer kiezen we voor de huisvrouwen-elite van ‘Annie M.G.‘ In de eerste aflevering zien we een glimp van klasse. Het quasi-lichtvoetige multi-talent van onze nationale knuffelschrijfster is verbeeld in een kaleidoscopische mix van heden, verleden, fantasie, Polygoon en musical. Na twintig jaar krijgt ‘The Singing Detective’ eindelijk een Nederlandse variant.

In kunstcentrum Kumulus ligt een boekje van de bestuurlijke elite. Zware ware woorden: ‘Cultuurparticipatie reikt burgers belangrijke competenties aan zoals interpretatievermogen, zeggingskracht, creativiteit en lef’. ‘Kennismaken, leren en doen. De trits van cultuurparticipatie.’ En: ‘Maastricht steekt extra energie in cultuurparticipatie.’ Wie is er het eerst in 2018?

In essentie heeft wethouder Jean Jacobs groot gelijk: cultuur is van de hele stad. Dus met een radicale keuze voor cultuur wordt een stad merkbaar alerter en komt ze in beweging. Breng cultuur dus op straat, zet het online, toeter het rond en maak het gratis. Want dat is ook deze eeuw: de eindwinnaar is niet de bezitter van kennis, maar degene die de toegang verschaft.

Klinkt dat ouderwets-solidair? So what! Dit Peyton-portret van Al Gore heet niet voor niets ‘Democrats are more beautiful’:

Mijn favoriete seizoen is begonnen. ’s Nachts kruipen we tegen elkaar, ’s ochtends krabben we autoruiten schoon en ’s middags nemen we vrij om te fietsen. Mooier dan afgelopen dinsdag bestaat niet: stralende zon, lichte vorst, weinig wind, velden vol rijp. Drie lagen kleding, overschoenen, warm water in de bidon en… rijden! Op mijn korte trainingsrondje vanuit Kasen langs Moorveld, Catsop, Beek, Spaubeek, Schimmert, Raar en Schietecoven zag ik dit bijzondere schouwspel weer terug:

Tussen DSM en het plateau van Schimmert leven we tussen chemische dynamiek en glooiende gastvrijheid. Maandag hoorde ik van kenners dat zulke gebieden goud in handen hebben. Want op de Mercer-index voor leefkwaliteit scoren niet de usual suspects New York, Barcelona of Sydney, maar juist truttig-trendy steden als Wenen, Zürich en Vancouver. We willen rust én rumoer. Hi-tech én hi-touch. In Beieren bezingen ze hun ‘Laptop und Lederhosen’ (bij Mercer staat München op 7). En wij, wij leven tussen stoom en stilte.

Lurkend aan mijn ijzige bidon schoot me het dubbele plezier van Robert Palmer te binnen:

Fast and slow yeah – the best of both worlds.
Double fun.
I’d like to now propose a toast to the best of both worlds.

(2)

Die toast gaan we de komende weken uitbrengen tijdens Een winterse vertelling.

(foto: Hugo Thomassen)

Guido Wevers schreef deze kerstproductie en ook hij belooft ons best of both worlds: ‘Het is een voorstelling die tot vreugde en tot woede stemt.’ Een avondvullende show, waarin tekst, muziek en video één geheel zijn. Met muziek van Bach via Jimi Hendrix en kerstklassiekers naar Johnny Holiday. Samengesteld met de jonge Poolse muzikant Mateusz Kwiatkowski, in een decor van videokunstenaars Pieterjan Ginckels en Julian Friedauer. Zelfs voor zanger Roderik Povel wordt het best of both worlds: ‘Ik ben een hoge bariton en zing nu een alt-partij uit het Weinachtsoratorium. Dat wordt spannend.’ Met als klap op de vuurpijl elke avond: een Special Guest. Jauchzet! Frohlocket!

Mikos Pieters – de marketingman van het Theater aan het Vrijthof – fluisterde mij vorige week al toe: ‘Als ik die Special Guest bekend maak, verkopen we onmiddellijk vier keer uit.’ Maar Guido Wevers houdt Mikos in het gareel. Hij wil niet dat men voor de Special Guest komt. Men moet naar zijn Theater komen voor de poging ‘… om in de donkere dagen voor kerst bij elkaar te komen. Luchtig, licht, soms ernstig, soms boos. Mensen hebben in deze tijd behoefte dichter bij elkaar te kruipen en daar is de avond voor bedoeld.’

En zo heb ik in mijn favoriete seizoen dus ook een zinvolle bestemming voor de avonden.

Overal geldt het Olympische credo “Citius, altius, fortius” (sneller, hoger, sterker). En ja, ook ondernemers en ontwerpers willen zichzelf ontwikkelen. Zichzelf verbeteren, nieuwe hoogtes verkennen, door barrières heen gaan.

Ontwerpbureaus kunnen dan doen door de lat hoger te leggen of door voor meer opdrachtgevers te gaan werken. Verdiepen (een nieuw lettertype, een widget in plaats van een kerstkaart of pinhole fotografie in een kerstgeschenk)? Of verbreden (nu ook een accountantskantoor, tandenborstelfabriek of C2C-uitvaartonderneming)?

Sommigen zoeken verbreding, houden daartoe de Aanbestedingskalender nauwlettend in de gaten en geven gas op elke kans op een nieuwe klant. Niet geschoten, altijd mis. Anderen kiezen er voor om hun ‘overtollige’ energie en creativiteit te investeren in de verdieping van hun werk. Kort door de bocht: ze winnen liever een prijs met werk voor een betrokken klant dan een pitch van een onbekende organisatie. Gedeelde vreugd is dubbele vreugd: een prijs win je samen, een pitch win je alleen.

Gisteren zagen wij een treffend bewijs van de tweede strategie. Zuiderlicht won een Red Dot Design Award voor de nieuwe huisstijl van Theater aan het Vrijthof. Die huisstijl hebben we ontwikkeld op ons eigen initiatief. Omdat we het Theater een warm hart toedragen, zeker in zijn rol als duvelstoejager van het project “Maastricht Culturele Hoofdstad 2018″.

Dat cadeautje boordevol energie en kwaliteit werd niet alleen gehonoreerd met een internationale prijs, maar ook met een cadeau van de klant (een gedicht van Wiel Kusters). Tijdens de overhandiging van dat gedicht ontstond het idee om de prijsuitreiking samen te vieren. Op initiatief van het Theater zijn we gisteren met het personeel van beide bedrijven samen op cultuurtocht gegaan door de Euregio. ‘s Ochtends bezochten we het werelderfgoed van de schitterend herontwikkelde kolenmijn Zollverein in Essen (ooit de grootste van Duitsland).

’s Middags wandelden we door het kunstlandschap op Musee Insel Hombroich.

In de week na Sinterklaas bleek de zak nog boordevol surprises te zitten: de adviseur leerde de dromen van de dansprogrammeur kennen; de kaartjesverkoper sprak met de ontwerper over de beschikbare ruimte op een strook papier; en de web developer vergaapte zich aan het technisch vernuft van de toneelmeester. De komende jaren zal de communicatie van het Theater verder aan kracht en betekenis gaan winnen. Wis en drie! Geen gedoe met facturen en moeilijk-moeilijk-meerwerk, maar wel wederzijdse cadeautjes.

Voortaan weet ik het zeker: liever een prijs dan een pitch!

0211 – Collega’s Bert en Ruud presenteren met veel plezier en overtuigingskracht nieuwe huisstijlen voor Hotelschool Maastricht en Maastricht Life & Science Campus. Al dat moois wordt komend voorjaar zichtbaar.

0411 – Solar-pionier Gosse Boxhoorn spreekt onze LWV-studieclub toe. Iedereen krijgt er ‘nieuwe energie’ van. Een maand later kan ik hem al aan een energieklant koppelen.

0711 – In boekhandel De Tribune houdt Govert Derix met een bezwerende inleiding zijn nieuwe boek ‘Holofaust’ ten doop. ‘Holofaust’ is opgedragen aan Jean-Paul Toonen en zette ook mij al aan tot een wilde dagdroom.

1211 – Het ‘best kept secret’ in Belgisch Limburg is misschien wel Tribù in Zutendaal. Wij helpen dit bedrijf met zijn prachtige minimalistische buitenmeubels aan een nieuwe positionering.

1311 – Leve de vrijdagdrukte op A2 en A50! Op en neer naar een acquisitiegesprek in Arnhem kan ik een Marathoninterview uit 1986 integraal beluisteren: Ischa Meijer voelt Freek de Jonge vijf uur lang liefdevol en soms adembenemend aan de tand (podcast).

1411 – Vandaag overnacht ons gezin voor de eerste keer op 4 verschillende plaatsen. Zou de volgende gelegenheid weer 10 jaar op zich laten wachten?

2011 – Een leuk verzoek uit onverwachte hoek: Zuiderlichts Zijlijn-blogs staan voortaan ook op de portal van Zuid-Limburg, om en om met die van collega Marcel van der Heyden.

2111 – Leve de opwarming van de aarde! Op het OLV-plein waan je je vanavond in Rome. Nadat Marielle en ik hebben genoten bij Gio’s Cucina Casalinga nippen we tot diep in de avond aan grappa en amaretto op het terras van De Comedie. Beautiful people flaneren voorbij door zwoele novemberregen.

2111 – Ook ontwerpers kennen het Droste-effect: prijzen willen winnen inspireert tot prijzen willen winnen! Het jonge ontwerpbureau Homo Ludens (Maastricht, gemiddelde leeftijd 24) wint de prijs voor het Best Verzorgde Jaarverslag met hun inzending VPRO-jaarverslag 2008. Titel: ‘Wie niet waagt, die niet wint’.

2311 – In de regionale krant verschijnt een sympathiek stukje over ‘Beautiful design from the land of the Zachte G’: designwebshop Dutch but not from Holland timmert aan de weg.

2511 – Guido Wevers presenteert zijn plannen voor Maastricht Culturele Hoofdstad van Europa. We toverden zijn website VIA2018 + event-aankleding in 3 dagen tevoorschijn.

2711 – We winnen de pitch voor de corporate identity van het Maankwartier in Heerlen. Die wordt op 15 december openbaar gemaakt door Michel Huisman.

3011 – We doen dus minder in meer tijd. Zó ziet een baard van twee weken er dan uit:

In zijn nieuwe boek ‘Holofaust’ schrijft Govert Derix: “We wisten namelijk al hoe laat het is. Eén voor twaalf. Of nog later. En toch deden we niets.”

Zo. Die zit. Terwijl we denken dat we op open innovatie-campussen relevante ideeën bedenken, moeten we eigenlijk als een haas aan de bak om de wereld te redden. Want de klokt tikt onverbiddelijk door. Gelukkig is Derix niet zonder hoop, want: “Niets is zo beloftevol als een waarachtige creatieve klasse die de koers van onze planeet over een compleet andere boeg gooit.” In zijn slotverhaal zet hij de deur daartoe open voor ‘verticale’ inspiratie (lees ook Jean-Paul Toonens ‘Pact met de Duivel’).

Je kent vast wel het gevoel dat een verhaal je tegelijk optimistisch en pessimistisch stemt. Omdat het je doet geloven in een Mooie Toekomst maar ook doet beseffen dat de Rauwe Werkelijkheid daar nog zo ver van verwijderd is. Holofaust bundelt zulke verhalen. Op vergelijkbare wijze werd ik onlangs geraakt door Gosse Boxhoorn, voorheen directeur ‘nieuwe energie’ bij Shell en oprichter van het succesvolle Solland Solar. Boxhoorn investeert nu in de silicium-fabriek TSM die binnenkort van start gaat in Sittard-Geleen. Hij confronteerde onze LWV-studieclub Maastricht II met enkele doodsimpele feiten:

• De wereldvraag naar energie zal deze eeuw verdrievoudigen
• De zon levert jaarlijks 10.000 maal de huidige wereldvraag naar energie
• De zon is van niemand (en houdt ons onafhankelijk van Poetin en ondemocratische sjeiks)
• De zon raakt de komende duizenden jaren niet uitgeput
• Zonne-energie is over 10 jaar even duur als stroom van het lichtnet

Het is dus simpel: we ontkomen er niet aan om onvoorwaardelijk in te zetten op zonne-energie. Toch is er een probleem: Den Haag ontwikkelt op dit terrein geen beleid, laat staan projecten. Limburg doet dat al wel een tijdje. In het ‘nieuwe energie‘-cluster van Parkstad wemelt het van de initiatieven. Helaas lijken die onder te sneeuwen door recent politiek partijgekissebis.

Dat vraagt dus om een heldhaftig initiatief van Derix’ ‘waarachtige creatieve klasse’. In mijn Holofaust-fantasie loopt kunstenaar Michel Huisman voorop. Naar zijn ontwerp verandert in Heerlen de verpauperde stationsomgeving in een spectaculair nieuw stadsdeel, het Maankwartier:

Heerlen ontleent terecht veel hernieuwde trots aan dat Maankwartier. Maar het blijven stenen. Die geven geen energie. Daarom schaart zich een techneut achter de kunstenaar. De techneut zorgt er voor dat het Maankwartier het eerste stationsgebied is dat volledig functioneert op zonne-energie. Met dank aan de filosoof voor zijn beslissende scheut verticale inspiratie. En is die dan afkomstig van de zon of van de maan?