Een half jaar geleden zette ik mijn eerste schreden langs de Zijlijn. De eerste 25 posts trokken tot nu toe zo’n 4.000 visits. Veel uit Maastricht en omgeving, maar ook in mijn oude biotopen Amsterdam, Utrecht en Nijmegen zitten flinke groepen trouwe bezoekers. Leuk *. Maar de ijzeren discipline van de brood-columnist heb ik niet. Zijlijn is bijzaak. Hoofdzaak is Zuiderlicht. En daar golfde een paar weken lang een ware aanbestedingstsunami door het bureau. Die is nu uitgeraasd en dus heb ik weer wat handen vrij.
Drie weken geleden was ik vol van Het Eerlijke Verhaal, ook al heeft dat een rafelig randje. En deze week laaide dat authentieke vuur weer volledig op. Zuiderlicht kreeg vrijdagmiddagles van Erik Kessels, de Swalmense jeugdvriend van onze ontwerper Paul van der Veer. Kessels maakte furore met KesselsKramer, het bureau dat Ben bedacht, The Other Final organiseerde (zie Zijlijn 23) en een bomvolle prijzenkast overhield aan de campagnes voor budgethotel Hans Brinker. De eigenaar van dit shabby Amsterdamse backpackershotel wilde campagne voeren ‘om minder klachten te krijgen’. Want zijn hotel heeft zijn gasten bar weinig te bieden. Het bleek een geuzenboodschap met een gouden rafelrandje:
En gisteravond hoorde ik weer zo’n kronkelig succesverhaal. De LWV en haar Belgische zuster VKW hadden professor David Venter te gast. Deze psycholoog en opinie-onderzoeker voerde jarenlang de onderhandelingen namens Nelson Mandela. Hij sprak met ons over ‘radicaal leiderschap’. De blanke gemeenschap sidderde van angst toen Mandela in februari 1990 zijn eerste speech als vrij man zou uitspreken. Welk bloedig lot stond hen te wachten? Geen. Mandela sprak over een Zuid-Afrika waar nooit meer iemand op grond van ras zou worden misdeeld – geen zwarte, geen kleurling, geen Aziaat maar ook geen blanke. De essentie van Mandela’s succes was dat hij als slachtoffer weigerde te zinnen op wraak. Die verzoenende houding ontnam zijn vijanden alle wapens. Je kon Mandela om zijn handelingen onmogelijk haten, al waren zijn bedoelingen onversneden radicaal. Van buiten een vrolijk heupwiegende knuffelopa, van binnen een meedogenloze revolutionair. Een bijzonder fraaie rafelrand met historisch resultaat:
* Ook leuk is dat Google je in staat stelt om zowat alles te analyseren. Zo blijven de 20 bezoekers uit Giessendam gemiddeld twee maal zo lang aan de Zijlijn plakken als gemiddelde lezers. Ook komen er verrassend veel mensen uit Bilthoven langs de Zijlijn: in die gemeente woont nog niet 1 promille van de Nederlandse bevolking, terwijl ruim 1 procent van de Zijlijn-lezers uit Bilthoven komt. Dat is 10 maal zoveel als je statistisch mag verwachten en dus ‘significant’. Wat zegt dat over de Zijlijn? Sluit die perfect aan op de Giessendamse en Bilthovense mentaliteit? Wat voor mensen wonen daar? Misschien kunnen zij daar zelf uitsluitsel over geven…
door Martijn Kagenaar
Reageer »
We waren het misschien even vergeten na het gemaskerde bal van verkiezing en carnaval… maar eerlijk duurt het langst. Ook letterlijk. Het kost meer tijd en geduld om een ander te overtuigen met een eerlijk verhaal. Hoe eerlijk een mission statement ook is, het brengt ons evenmin in beweging als een handleiding of een telefoonboek. We deinen nu eenmaal liever mee op de emoties van een Verhaal (‘Een stukje beleving, meneer!’). We willen ons identificeren met helden, tegenstrevers, rampspoed, inzicht, lef en liefst een happy end. Kortom: meeslepende verhalen.
Verhalen. Geen sprookjes. Vorige week werden tientallen ‘communicatieprofessionals’ in Wittem omringd door tienduizenden verhalen. We waren met het Communicatienetwerk Limburg te gast in de monumentale kloosterbibliotheek (‘Een stukje beleving, meneer!’). Niet om een kaarsje te ontsteken voor de beschermheilige van de Eerlijkheid en ook niet om de aanwezige verhalen aan elkaar voor te lezen. Maar om te leren over verhalen. Hoe dat moet. Verhalen vertellen. Of, zoals dat nu heet, ‘storytelling’. Wat leerden Annet Scheringa en Suzanne Tesselaar van het Storytelling Center ons? Dat ‘verhalen vertellen’ begint met ‘verhalen luisteren’. Alleen als je de kracht van reeds bestaande verhalen herkent, kun je daarmee een spannend en overtuigend (nieuw) verhaal componeren. Zoals de humor op straat ligt, zweven sterke stories al rond. Maar wie vangt ze?
We oefenden met de materie en vroegen elkaar naar de bijzonderste werkervaring van de voorbije week. Een interim manager verbaasde zich over een trage reorganisatie, een ambtenaar grimlachte om de luchtfietserij van zijn collega’s en ikzelf mopperde op een ontrouwe klant. Een beetje nogal-wiedes-anekdotes dus. Totdat iemand vertelde over de massale ontslagronde bij een grote multinational. Deze communicatieadviseur moest van het verre hoofdkantoor daarover communiceren met de mensen ter plekke. Het verre hoofdkantoor was benieuwd naar de geluiden uit de win-gewesten. De adviseur liet de directeur in het lokale bedrijfsblad vertellen hoe moeilijk het was om tientallen goede mensen te ontslaan. De tranen biggelden over de wangen van de leider. En wat bleek? Het verre hoofdkantoor pikte juist dit rafelige geluid over de sanering op, uit de wereldwijde stroom succesverhalen. Boodschap: het snoeien is moeilijk maar noodzakelijk. Die rafeligheid maakt dit tot een mooie communicatiecase. Dit maakt voelbaar wat ver weg lijkt. Dit verbindt mensen aan beleid. Dit maakt dat mensen je geloven.
Wie de verhalen van Balkenende en Bos beluistert, weet wat hen binnenkort te wachten staat: hun Pinocchio-neuzen worden publiekelijk afgezaagd. Omdat ze jokken. Zij vinden niet de toekomst van Nederland, maar die van henzelf het belangrijkst. Wie durft dat rafelige verhaal te componeren? De koningin? Hoera! Hoera! Hoera!
door Martijn Kagenaar
Reageer »
Leugentjes om bestwil, pedagogische tikken, strategisch de andere kant uit kijken. Onbewust maken we voortdurend ethische afwegingen. Klein en groot. Privé en zakelijk. Maar wat is ‘goed’. En wat niet? Deze week kwam de Moraal bij mij langs alle kanalen binnen.
Het begon woensdag achter mijn nieuwe computer. Wat een snelheid! Wat een beeld! Wat een geluid! In no-time genoot ik volop van mijn oude jeugdheld Joe Jackson. Angry Joe blijkt nog steeds een wandelende paradox. Met zijn mooie liedjes op de rand van goed en kwaad (‘Good Bad Boy’) en zijn felle strijd tegen zoiets algemeen aanvaards als het rookverbod. Joe wijst ons feilloos op de flinterdunne lijn tussen ‘Right and Wrong’: “Ideology – too hard for clever folks to understand.”
Donderdag kreeg ons LWV-klasje een indrukwekkende Moraal-les van Eduard Kimman, hoogleraar Onderneming en Ethiek aan de Radboud Universiteit (voorheen in Maastricht en Amsterdam waar hij een boek schreef met Balkenende). Jezuïet Kimman vertelde over de mediterrane moraliteit van Aristoteles: het gaat er om wat je doet – dát is goed of slecht. In Zuid-Europa bepaalt de groep de norm: als je niet wordt betrapt (op doping of omkoping), dan ben je ook niet schuldig! Kant legde die goed-/kwaad-lat tijdens de Verlichting een stuk hoger: het gaat er niet om wat je doet, maar om wat je wilt doen. Typisch Noordwest-Europees – Kant nam het individu als norm. En hoe moet dat verder, nu het pure individualisme zo hard van zijn paard is gevallen? Kimman schaamde zich dat hij ooit ABN-AMRO adviseerde over normen en waarden: “Rijkman Groenink deed het alleen voor zijn image!” Kimman verwacht dat de nieuwe norm wordt bepaald door de rol die het individu heeft in een groep. Een mooie middenweg.
Weer een andere dimensie van de Moraal zagen we vrijdagavond. Bij Opera Zuid ging de opera ‘Hänsel und Gretel’ van Engelbert Humperdinck in première, met een schmierende Miranda van Kralingen als mooi-lelijke toverkol. Sprookjes zijn de Hall of Fame van ons morele denken. Jammer genoeg heeft Disney dat over-gesimplificeerd tot ‘goed en kwaad = mooi en lelijk’. De psychologie blijft daardoor onaangeroerd.
En in het weekend bracht het wielrennen de Moraal opnieuw onder mijn aandacht. In de koers staat ‘moraal’ gelijk aan ‘karakter’. De eeuwige pechvogels Flecha en Traksel stoempten op winderige Vlaamse kasseistroken iedereen uit hun wiel en vlogen op pure wilskracht naar de winst in de openingsklassiekers van het seizoen. Die wilskracht deed me terugdenken aan de eerste jezuïet in mijn leven, Guus Hendrichs zaliger. Deze prachtpater leerde ons niet alleen altijd maar dóór te bikkelen op de kletsnatte voetbalvelden van Union maar liet ons op het Canisius College ook eindeloos knokken met ‘Over de grenzen van goed en kwaad’ van Cicero. De moraalcirkel is rond.
door Martijn Kagenaar
1 Comment »
In een maakbare samenleving gelooft niemand meer. Maar dat je een beetje kunt bijdragen aan een ‘betere’ wereld, dat staat vast. Zo kun je geld geven aan een Goed Doel. Zo’n aflaat is simpel, maar ook vrijblijvend. Je goede gevoel verdampt vaak waar je bij staat. Spannender, diepgaander en ingrijpender wordt het als je je eigen talent inzet. Dat kan leiden tot schitterende producten en projecten.
Neem nou dit ‘Zero rupee’-biljet waarmee 5th Pillar in India de corruptie te lijf gaat. Als een ambtenaar je om steekpenningen vraagt, breng je hem met dit biljet in grote verlegenheid. Je maakt voor alle omstanders zichtbaar dat hij de corruptie in stand houdt. En jij niet. Het biljet heeft in twee jaar al geleid tot tientallen arrestaties en berispingen. Indiërs kunnen het in al hun landstalen downloaden.
Je kunt je talent ook gebruiken om bewustzijn te creëren. Dat kan leiden tot bijzondere evenementen. Zoals bureau KesselsKramer dat tijdens het WK voetbal van 2002 een wedstrijd organiseerde tussen de twee laagst geklasseerde landen. De film The Other Final is een aangrijpend bewijs voor het feit dat sport alleen verbroedert als er geen zware commerciële belangen op het spel staan. (Nummer 202, Bhutan, versloeg nummer 203, Montserrat, overigens met 4-0. Hun ranking klopte dus.)
En afgelopen zaterdag vonden op de zevende verjaardag van PechaKucha Nights (PKN’s *) meer dan 130 PKN’s plaats. De creatieve presentatiekrachten werden gebundeld om de aandacht nog eens te vestigen op Haïti. En zo ging er een heuse WAVE over de wereld: vanuit Tokio verplaatste die zich via Skype westwaarts. In elke stad hield de WAVE 10 minuten halt voor een livestream-uitzending van één presentatie.
Helaas lukte het niet om op tijd in te bellen bij PechaKucha Maastricht. Anders had de hele wereld kunnen genieten van de hilarische Anti-Panda Propaganda van bioloog Lemke Kraan. Met de miljoenen die nu aan de reuzenpanda worden uitgegeven kunnen we volgens haar veel nuttiger dingen doen voor een ‘betere wereld’. Voor zo’n missie kun je moeilijk geld inzamelen. Maar dankzij Lemkes presentatietalent trekt haar boodschap nu wel de hele wereld over.
* In 2003 organiseerde Klein Dytham architecture (KDa) in Tokio de eerste PechaKucha Night. Zij bedachten het concept dat nu in bijna 300 steden wordt toegepast: wie een origineel idee heeft, presenteert dat met 20 dia’s van 20 seconden. Na 6 minuten en 40 seconden springt de volgende spreker op het podium. Zo zie je op een avond 12 kakelverse concepten aan je voorbij trekken. In Maastricht kwamen al 1.200 mensen naar de vijf avonden en bekeken meer dan 16.000 mensen de filmpjes.
door Martijn Kagenaar
Reageer »
We leven in een tijd van hyper-specialisatie. In de supermarkt kan ik kiezen uit wel honderd soorten thee, acht merken zongedroogde tomaten en vierenzestig verschillende pasta’s. Tijdschriftenuitgevers maken voor iedere groep een titel: voor blije, voor onhandige en voor design-klussers, voor 50-, 60- en 70-plussers en voor weg-, bos- en crossfietsers. Naast heavy metal spelen we nu ook luchtgitaar op speed, ‘nu’ en death metal. You name it!
Enfin… hyper-specialisatie dus. En daarmee ook veel ‘long tails’: kleine niches met wereldwijd een machtig potentieel. Dankzij de explosie van online communities (voor dat laatste is inmiddels ook een specialist opgestaan: Ning). Ik laat klanten ook graag hun eigen niche benoemen. Met een unieke werkwijze of klantengroep kun je je eigen markt definiëren. Dat levert altijd een scherpere merkpositionering op, zo lang het een voor klanten relevant onderscheid betreft. Zo is headhunting een generiek vak. Totdat de hunter voortaan alleen nog ’s avonds bij kandidaten thuis aanbelt, of nog slechts perfect drietalige beleggingsspecialisten bemiddelt.
Het leuke van dit ‘long tail’ fenomeen is dat iedereen zijn eigen koning kan gaan kronen. Zo doet het Guinness Book of Records al 50 jaar lang een appèl op de specilisatie-fetisj van amateurs met een weird talent: wie eet de meeste rauwe eieren in een minuut? Maar in die drang om in kleine hoekjes de beste te willen zijn schieten ook ‘professionals’ wel eens door. Zo las ik vandaag in de Limburgse Kamerkrant in de rubriek ‘Nieuwtjes & personalia’ over:
- de AGF-man van 2009 (AGF = aardappelen-groenten-fruit),
- de beste reisadviseur, de beste nieuwe reisadviseur en de meest behulpzame reisadviseur,
- de leukste winkel om in te werken, de beste food-specialiteitenwinkel van Zuid-Nederland en de Venuez Hospitality & Style Award,
- de beste marketing- en PR-campagne voor evenementen vanaf 2 miljoen bezoekers,
- de beste grote hogeschool,
- de beste Limburgse groepsaccomodatie en de beste Limburgse gemeente.
Allemaal: chapeau! Een knalfeest en een mooie sculptuur voor in de hal. En ook weer een positieve jaar-evaluatie van de branche- of belangenvereniging. Want zo gaat dat. Een groep enthousiaste vakbroeders stuwt de niche omhoog met kwaliteitsimpulsen, kennisuitwisseling en innovatiebevordering. Wat ligt dan meer voor de hand dan een eigen prijs? Mijn ex-collega Kees Sterrenburg noemde dat altijd ‘koekenbakkers voor koekenbakkers’-trofeeën.
Dus: ben je nog nooit de beste geweest? Begin je eigen branchevereniging. Emancipeer jezelf en je vakbroeders. En bekroon die best geklede nerd, die meest muzikale schaatser of die beste sushi-bereider van Iraakse afkomst.
Om de daad bij het woord te voegen benoem ik jullie hierbij tot het – met afstand – beste blogpubliek van heel Zuiderlicht.
door Martijn Kagenaar
1 Comment »
Het was de koudste januari sinds 1997. (Ik herinner me die januari nog erg goed: onze zoon Willem werd geboren, niet lang na de Elfstedentocht. We woonden in Amsterdam en kraaiend van plezier schaatste ik over de grachten. Op 16 januari begon het te dooien en schreven we op Willems geboortekaartje: ‘zodra de vorst verdween, verscheen de vorst’).
Maar in het Zweedse Trollhättan was het de warmste januari sinds 1997: Saab Automobile werd door een gepassioneerde avonturier (Victor Muller) bevrijd uit de onverschillige klauwen van General Motors.
Toeval of niet – in de winter van 1997 maakte ik kennis met Saab. Bij (toen nog Van Walbeek) Etcetera tekenden wij voor de laatste echte Saab-campage. Hoe dat zo? De importeur zocht een bureau dat hem kon helpen om Saab bij nieuwe doelgroepen in beeld te krijgen. Advocaten, architecten en artsen reden Saab, nu wilde men ook creatieven en ICT’ers verleiden. Nog vóór het briefingsgesprek maakten we proefritten zodat we als ‘mystery guests’ konden bestuderen hoe dealers zulke jonge mensen tegemoet traden. Dat viel tegen: de Saab-wereld leek een sekte waar nieuwelingen geen warm onthaal kregen. Het klamme zweet stond op mijn voorhoofd toen de verkoper mij pas na een kwartier kwam vertellen dat ik de pookring omhoog moest trekken om achteruit te kunnen wegrijden… (of vond hij zo’n gretig pikkie in een Saab soms ongeloofwaardig?).
Enfin, de briefing viel ons zwaar tegen. Om ambitieuze dertigers te doen twijfelen aan BMW, Audi en Mercedes wilde men vertellen dat de Saab 900 ‘standaard heel compleet’ was. Waar je bij de Duitse concurrentie nog voor een vloermatje moest bijbetalen, had Saabs instapmodel alles er op en er aan: airco, cruise control, ja zelfs verwarmde voorstoelen. Wij zagen dat anders. We nodigden een groep doelgroepdertigers uit en legden hen twee campagnerichtingen voor. Eén concept hield zich geheel aan de briefing en bewierookte het ‘hoge uitrustingsniveau’. Het andere concept zette het merk zelf in het zonnetje (intelligent, vliegtuigbouwer, eigenzinnig). Intrigerende kopregels, onalledaagse fotografie, geruststellende bodycopy over prijs/waarde verhouding en zelfverzekerd aftitelend: ‘Saab. Zichzelf sinds 1947’:
(© ETCETERA)
De doelgroep koos feilloos voor dat laatste concept en wees de ‘standaard compleet’-route falikant van de hand: “Saab is toch zeker geen Toyota?” Saab werd klant. Maar niet lang daarna kocht GM het merk. Saab kwijnde bijna weg. Dankzij Spyker kan Saab vanaf januari 2010 gelukkig weer zichzelf helemaal zijn. De brand manager heeft geen boeken over ‘authenticiteit’ nodig. Victor Muller en Trollhättan weten heel goed wat ze te doen staat. En al moet ik ervoor door de sneeuw naar Zweden, ik blijf ze trouw.
door Martijn Kagenaar
3 Comments »
Een interieurontwerpster vertelt hoe je je slaapkamer omtovert in een energiebron, DJ Panda geeft een mini-optreden, een mooie Oekraïense vindt de geschikte man niet en nodigt haar bloglezers uit om stapje-voor-stapje haar ideale vent te concipiëren, een Willie Wortel van DSM, een cross-culturele architectuurstudie naar drie rechtbanken in de Euregio, het Nederlands kampioenschap ‘bommetje’, het ultieme plan voor CH2018, een theaterdirecteur over zijn bijna-dood-ervaring op weg naar Santiago de Compostela, een gepassioneerde politica over de persoonlijke betekenis van web 2.0, een Amerikaanse journaliste over de poëzie van verandering en een piepjonge kunstenaar die Valkenburg officieel wil laten uitroepen tot het geografische centrum van Europa (ja, heus).
Maar het kan ook nog anders uitpakken. Want de voorstellen blijven binnenstromen. Het lijkt alweer een eeuwigheid geleden dat we met PechaKucha Maastricht op de planken stonden. Toch is het nog maar drie maanden geleden. Op zaterdag 20 februari is het weer zo ver. Met Pierre Buijs, Jean-Paul Toonen en (hoera!) nieuwkomers Sueli Brodin en Nathalie Dirks brengen we meteen na carnaval ‘Maastricht#5’. Een zeer bewuste keuze: de leeg-gefeeste hoofden moeten zo snel mogelijk weer volstromen met nieuwe ideeën. Collective reload!
Het belangrijkste doel van PechaKucha Maastricht is om de verborgen parels van de regio te onthullen. Vorig jaar zagen in AINSI zo’n duizend bezoekers de meest uiteenlopende concepten in hoog tempo aan zich voorbijtrekken: 50 puntige presentaties met 20 beelden die steeds 20 seconden in beeld zijn. Het waren vier spannende avonden die je ‘in glorious video’ (woorden van PechaKucha-oprichter Mark Dytham) kunt herbeleven op de website. Een goed idee laat zich in weinig tijd vertellen, zo weten ze wereldwijd inmiddels in 276 steden.
De ideeënrijkdom van de ‘Maastricht Region’ wordt langzaam maar zeker steeds zichtbaarder. Ervaar het zelf. Nieuwe dingen bedenken en uitvoeren is fantastisch. Morgen kan je eerste dag zijn.
door Martijn Kagenaar
1 Comment »
‘De wereld gaat aan vlijt ten onder,’ schreef Max Dendermonde ooit. Was het maar waar. We gaan ten onder aan een gebrek aan veeleisendheid.
Zelfs mijn dochter van tien doorziet de absurde klakkeloosheid die veel reclame anno 2010 bij zijn publiek veronderstelt. Van de week werden de Desperate Housewives wel drie keer onderbroken met wereldvreemde mededelingen als: “Luister naar je darmen. Yakult. (Tekstballon op darmhoogte: Goed bezig!)”, “Nutrilon ondersteunt je peuter van binnenuit.”, “Dove okselhaarverzachter – het beste product van 2010.” (sic) en “Pantène garandeert je 38% minder haaruitval.” Eén blok sloot af met een man en twee vrouwen die hun Viakal-geluk niet op kunnen. Dát was onze Kato teveel: “Papa, zijn die mensen nou echt blij vanwege een schone WC-pot?”
Dertig jaar geleden sneerde Joe Jackson al in I’m the man: “I’ll speak to the masses through the media. And if you got anything to say, you can say it with cash. ‘Cause I got the trash and you got the cash – so baby we should get along fine.” Inmiddels kan dit type marktkoopman dus zelfs geen kind meer overtuigen. Omdat zijn aanbod niet in balans is met haar vraag. Hij vraagt niet: wat is het je waard?
Zou er niet aanzienlijk minder troep worden geproduceerd als we voortaan alleen nog goede spullen en respectvolle ‘boodschappen’ eisen?
Zo heb ik ook de politieke schuifdeurenkluchten van vorige week eens laten bezinken. Fokke & Sukke hadden de beste analyse van wat er zich afspeelde in Den Haag en Maastricht:
Intussen durft niemand de Blonde Engel terecht te wijzen als die onze rechtstaat – met droge ogen – lager inschat dan die van Noord-Korea. Wie is hier knettergek? Maar goed… we hebben het zelf zo ver laten komen. Want je moet wel een die-hard idealist zijn om je te laten gebeuren wat politici overkomt: voortdurend bakken ellende over je heen (vaak veroorzaakt door voorgangers), geen vooruitgang boeken omdat alles is dichtgepolderd en in dat glazen huis per definitie het braafste jongetje van de klas moeten zijn. Zo wordt fouten voorkómen je grootste doel. Nogal wiedes dat ondernemende en getalenteerde leiders hun heil elders zoeken. De Tweede Kamer wordt nu voor meer dan de helft bevolkt door ex-onderwijzers en ambtenaren.
Daarom zeg ik: de Balkenenende-norm moet fors omhoog! Zowel de ‘input’-zijde van die norm (€181.000 per jaar), als de ‘output’-zijde (een land leiden). Aanbod en vraag moeten in balans komen. Hoeveel durven wij te eisen en wat is ons dat waard?
Zouden we geen beter openbaar bestuur krijgen als we aanzienlijk veel meer kwaliteit eisen en dat ook aanzienlijk beter belonen?
door Martijn Kagenaar
Reageer »
Vorst, sneeuwduinen en noordoostenwind kracht 6. Zaterdag 9 januari biedt ons een bijna verdwenen wintermengsel. En dan het woord van deze week, ‘zouttekort’. Dat klinkt toch veel dreigender dan al dat vrijblijvende winterleed van de afgelopen decennia? Toen moesten we het hebben van ‘gevoelstemperatuur’, ‘windwak’ en ‘ijstransplantatie’. Nee, nu is het echt straffe boel. De premier roept zelfs iedereen op om zijn stoep schoon te vegen. Oei oei. Barre tijden.
Nee, de kou sloeg mij pas echt om het hart toen ik vanochtend las wat de overheid in West-Atjeh heeft verordonneerd. Voor vrouwen in deze autonome regio is het vanaf 1 januari jl. verboden om een broek te dragen. Artsen mogen bebroekte vrouwen niet helpen. En op elke straathoek staat een tent waar vrouwen hun broek kunnen inwisselen voor een rok. Doen ze dat niet, dan riskeren ze veertig stokslagen. Want, zo heeft de sharia-politie ontdekt: “het dragen van broeken leidt tot overspel”.
You only see what your eyes want to see – How can life be what you want it to be – You’re frozen – When your heart’s not open. (Madonna – ‘Frozen’, 1998)
En zo is het. Want wie behoedt hier wie en waarvoor? Simon Carmiggelt had gelijk: de werkelijkheid is gekker dan je wildste fantasie. (Misschien moeten de Atjehse burgers hun overheid trouwens nog dankbaar zijn voor deze bescherming, want daadwerkelijk overspel leidt tot dood door steniging.) Wat zegt dit vermeende verband tussen kledij en gedrag over het wereldbeeld van de sharia-politie? Beauty is in the eye of the beholder. Geldt dat ook voor ugliness? René Magritte bewees ruim tachtig jaar geleden al dat we niet zien wat we denken te zien:
Natuurlijk, percepties wisselen sterk. Tussen culturen en tussen tijdsgewrichten. Mijn Vlaamse schoonmoeder zorgde vijftig jaar geleden nog voor een heuse schok in de familie van haar aanstaande echtgenoot. Ze droeg een broek! De zus van mijn schoonvader omarmde deze revolutie en moedigde haar aan: “Ge blijft die broeken toch dragen, hè? Dan mag ik dat binnenkort misschien ook.”
Zou dat verband tussen kledij en gedrag in het Westen inmiddels niet zijn omgekeerd? Vrouwen dragen hier overwegend broeken. Wijlen Martin Bril introduceerde tien jaar geleden niet voor niets Nationale Rokjesdag. Hij vermoedde een ongeschreven afspraak onder vrouwen om op de eerste mooie lentedag massaal in rok de straat op te gaan. Juist op die dag slaat menig mannenhart toch wat harder. Mmmmmm, if I could melt your heart – If I could melt your heart.
Wie wil werken met beelden, heeft beter altijd een handboekje culturele antropologie op zak, bijvoorbeeld van Geert Hofstede.
door Martijn Kagenaar
2 Comments »
In feestzalen en stadhuizen wenst de maatschappelijke elite elkaar dezer dagen weer alle goeds. Sapjes, hapjes, handjes. De gastheer speecht over integriteit. Gelukwensen over en weer. En: ‘Wat ga jij dit jaar doen met duurzaamheid?’ Of: ‘Wat moet ik met winterbanden als ze al bij de eerste de beste sneeuwvlok strooien?’ Voor mij deze week geen ge-netwerk meer.
In het dashboardkastje wordt mijn iPod-elite geselecteerd en feilloos de boxen ingestuurd. Na alle sentimentele retro van de eindejaarslijsten is het een verademing om weer in deze eeuw terug te zijn. Ik vind dit een prachttijd. West-Vlaamse dialect-rappers, indiefolk met Kaukasische roots en piepjonge Engelse soul-diva’s zijn niet alleen acceptabel maar ook hoogst adorabel.
In het Bonnefantenmuseum zien we de rock-elite door de ogen van Elizabeth Peyton. Haar portretten zijn net geschilderde snapshots. Kleurrijk van setting, trefzeker van lijn en schijnbaar achteloos van kadrering. We zijn er met onze zoon van 13. Zelfs hij – die Kurt, Liam of Patti niet kent – komt ogen tekort. Een cultuur-chroniqueur als Peyton zou ieder land zich wensen.
In de huiskamer kiezen we voor de huisvrouwen-elite van ‘Annie M.G.‘ In de eerste aflevering zien we een glimp van klasse. Het quasi-lichtvoetige multi-talent van onze nationale knuffelschrijfster is verbeeld in een kaleidoscopische mix van heden, verleden, fantasie, Polygoon en musical. Na twintig jaar krijgt ‘The Singing Detective’ eindelijk een Nederlandse variant.
In kunstcentrum Kumulus ligt een boekje van de bestuurlijke elite. Zware ware woorden: ‘Cultuurparticipatie reikt burgers belangrijke competenties aan zoals interpretatievermogen, zeggingskracht, creativiteit en lef’. ‘Kennismaken, leren en doen. De trits van cultuurparticipatie.’ En: ‘Maastricht steekt extra energie in cultuurparticipatie.’ Wie is er het eerst in 2018?
In essentie heeft wethouder Jean Jacobs groot gelijk: cultuur is van de hele stad. Dus met een radicale keuze voor cultuur wordt een stad merkbaar alerter en komt ze in beweging. Breng cultuur dus op straat, zet het online, toeter het rond en maak het gratis. Want dat is ook deze eeuw: de eindwinnaar is niet de bezitter van kennis, maar degene die de toegang verschaft.
Klinkt dat ouderwets-solidair? So what! Dit Peyton-portret van Al Gore heet niet voor niets ‘Democrats are more beautiful’:
door Martijn Kagenaar
6 Comments »
